بزرگترین غار دنیا کجاست؟ شگفتی غار سون دونگ با جنگل و ابر - تور فرانسه

سفر به دنیای گمشده زیر زمین؛ چرا غار سون دونگ شبیه سیاره ای دیگر است؟

وقتی از غار سخن به میان می آید، بیشتر ما دالان های تاریک، تنگ و نمناکی را تصور می کنیم که باید با چراغ پیشانی و خمیده از میان قندیل های آن عبور کرد. اما در مرز سرسبز و کوهستانی ویتنام و لائوس، طبیعت شاهکاری آفریده که تمام تصورات انسان از دنیای زیرزمینی را در هم می شکند؛ مکانی چنان پهناور که وقتی وارد تالار اصلی آن می شوید، ابرهای سفید در بالای سرتان شناورند و صدای پرندگان جنگلی در عمق زمین می پیچد!

به گزارش پایگاه علمی Live Science، نام هانگ سون دونگ در زبان محلی به معنای غار رودخانه کوهستان است و قدمت زمین شناسی آن به حدود 2 تا 5 میلیون سال پیش بازمی گردد. آب رودخانه پرخروش رائو تونگ طی میلیون ها سال سنگ آهک های باستانی رشته کوه آنامیت را در امتداد یک گسل ضعیف شسته و تونلی غول پیکر در دل کوه تراشیده است.

در لیست شگفتی های طبیعی سیاره ما، در کنار رکورددارانی همانند عمیق ترین نقطه دنیا در گودال ماریانا، غار سون دونگ به عنوان دست نخورده ترین زیست بوم پنهان خشکی شناخته می گردد؛ جایی که تا سال 2009 میلادی پای هیچ دانشمندی به تالارهای درونی آن نرسیده بود.

جدول شناسنامه علمی و رکوردهای غار هانگ سون دونگ ویتنام

بر اساس میزان گیری های دقیق لیزری انجمن پژوهش های غارشناسی بریتانیا (BCRA)، اعداد و ارقام ثبت شده در این غار با هیچ تالار طبیعی دیگری روی زمین قابل مقایسه نیست:

ماجرای کشف تصادفی به وسیله هو خان؛ رازی که 18 سال در مه جنگل گم شد!

داستان کشف بزرگترین غار دنیا دست کمی از رمان های ماجراجویانه ندارد. در دسامبر سال 1990، مردی بومی و جنگل شناس از قوم برو-وان کیو به نام هو خان (Ho Khanh) در جنگل های انبوه و بارانی فونگ نها مشغول جست وجو بود که طوفان تندری شدیدی درگرفت. او برای پناه گرفتن به سمت صخره ای آهکی رفت و ناگهان متوجه شکافی شد که از دل آن بادی بسیار سرد و مه آلود بیرون می زد و غرش مهیب رودخانه ای ناپیدا از اعماقش به گوش می رسید.

هو خان به علت شیب عمودی و ترسناک ورودی و نداشتن طناب، از ورود به شکاف خودداری کرد و به دهکده بازگشت. شگفت انگیز آنکه وقتی سال ها بعد گروه غارشناسان بریتانیایی به رهبری هاوارد لیمبرت (Howard Limbert) وارد منطقه شدند و هو خان ماجرای آن دهانه بادساز را تعریف کرد، هرچه گشتند اثری از غار نیافتند! پوشش گیاهی انبوه استوایی دهانه را به کلی بلعیده بود و این راز 18 سال تمام در دل جنگل پنهان ماند.

خاتمه در سال 2008 هو خان در یک پیمایش تک نفره دوباره صدای زوزه باد سرد و مه خروجی از صخره را یافت و مسیر را علامت گذاری کرد. در آوریل 2009 تیم لیمبرت با طناب های تخصصی به عمق 80 متری دهانه فرود آمدند و با حیرت دریافتند که پا به بزرگترین تالار زیرزمینی سیاره زمین گذاشته اند.

راز جنگل زیرزمینی باغ ادن و شکل گیری ابرهای واقعی در دل غار

چگونه ممکن است در عمق صدها متری زیر کوه، درختانی به ارتفاع 30 متر رشد نمایند و میمون ها و پرندگان میان شاخه هایشان جابه جا شوند؟ به گزارش نشریه علمی Mental Floss، پاسخ در پدیده ای زمین شناسی به نام دولین (Doline) یا فروچاله سقفی نهفته است. حدود 300 تا 500 هزار سال پیش، ضخامت سنگ آهک سقف در دو نقطه از غار تاب تحمل وزن خود را از دست داد و فروریخت تا دو پنجره سقفی غول پیکر به سوی آسمان باز گردد.

در زیر دومین فروچاله بزرگ که کاشفان نام باغ ادن (Garden of Edam) را بر آن نهاده اند، پرتوهای طلایی خورشید و باران های موسمی مستقیماً به کف غار می تابند. طی هزاران سال، دانه های گیاهان به وسیله باد و پرندگان به این گودال نورانی راه یافتند و یک جنگل بارانی بکر و مستقل در شکم زمین رویید؛ جایی که هرچند درختانش به بلندای بلندترین درخت دنیا یعنی هایپریون نمی رسند، اما به علت کوشش برای رسیدن به ستون نور، تنه هایی کشیده و شاخ وبرگی منحصربه فرد پیدا نموده اند.

بیشتر بدانید: موتور هواشناسی اختصاصی غار چگونه ابر می سازد؟

دمای درونی غار سون دونگ در تمام فصول سال پیرامون 22 تا 25 درجه سانتی گراد ثابت است، در حالی که هوای جنگل بیرون در تابستان از 36 درجه فراتر می رود. برخورد جریان هوای خنک رودخانه زیرزمینی با هوای گرم و فوق مرطوب ورودی از نورگیرها، باعث میعان بخار آب و تشکیل توده های واقعی مه و ابر در زیر سقف 200 متری غار می گردد!

مرواریدهای غار به میزان توپ بیسبال و گونه های زیستی بی چشم!

شگفتی های علمی سون دونگ به ابعاد و جنگل آن ختم نمی گردد. زمین شناسان در حوضچه های پلکانی خشک شده غار با صدها گوی سنگی کاملاً کروی به نام مروارید غار (Cave Pearls) روبه رو شدند. این مرواریدها زمانی شکل می گیرند که قطرات آب غنی از کربنات کلسیم از ارتفاع 200 متری سقف فرو می چکند و دانه های ریز شن را میلیون ها بار می چرخانند و لایه لایه کلسیت به دور آن ها می تنند. در حالی که مرواریدهای غار در سایر نقاط دنیا به میزان نخود هستند، نمونه های سون دونگ به بزرگی توپ تنیس و بیسبال رسیده اند!

از سوی دیگر، زیست شناسان به گزارش ScienceDaily پیروز به شناسایی بیش از هفت گونه کاملاً ناشناخته از جانوران در بخش های تاریک این غار شده اند؛ از جمله ماهی های غارزی، خرچنگ های عنکبوتی، هزارپاها و پادمان هایی که به علت میلیون ها سال زندگی در تاریکی مطلق، رنگ دانه های پوست و چشمان خود را به کلی از دست داده اند و بدنی کاملاً شفاف و شیشه ای دارند.

دیوار بزرگ ویتنام و مقایسه سون دونگ با طولانی ترین غار دنیا

در بخش انتهای مسیر 9 کیلومتری غار، کاوشگران در سال 2009 به صخره ای عمودی و گل آلود از جنس کلسیت برخوردند که 90 متر ارتفاع داشت و راه خروج را به کلی مسدود می کرد. آن ها این مانع بزرگ را دیوار بزرگ ویتنام نامیدند و یک سال بعد با تجهیزات صعود حرفه ای و نردبان های مهارشده از آن بالا رفتند تا به خروجی دوم غار دست یابند؛ در فصل بارندگی، دریاچه ای فیروزه ای در پای این دیوار تشکیل می گردد که تنها با قایق قابل عبور است و زیبایی آن یادآور شکوه آبشارهای مرتفعی چون بلندترین آبشار دنیا (آبشار آنجل) در مقیاسی زیرزمینی است.

در دانش جغرافیا توجه به یک تمایز ظریف لازم است: اگر پرسش طولانی ترین شبکه غار دنیا باشد، این عنوان با بیش از 680 کیلومتر دالان های باریک و پیوسته در اختیار غار ماموت (Mammoth Cave) واقع شده است؛ اما از نظر بزرگترین حجم، ارتفاع و پهنای گذرگاه، غار هانگ سون دونگ ویتنام بی رقیب ترین غول طبیعی سیاره زمین است؛ به طوری که غواصان در سال 2019 متوجه شدند رودخانه زیرین آن حتی از عمق 120 متری زیر آب به غار دیگری متصل می گردد که حجم واقعی سامانه را از این هم فراتر می برد!

ترفند طلایی بوم گردی: چرا تعداد بازدیدنمایندگان سون دونگ کمتر از قله اورست است؟

برای جلوگیری از نابودی زیست بوم شنماینده غار و جلبک نزده نشدن قندیل ها، دولت ویتنام سقف ورود گردشگران را تنها به حدود 1000 نفر در کل سال محدود نموده است (کمتر از تعداد صعودنمایندگان به قله اورست!). هر سفر اکتشافی شامل 4 روز پیمایش جنگلی و غارنوردی فنی به همراه تیم ایمنی، آشپز و متخصصان حفاظت محیط زیست است.

نکته مهم: تعطیلی کامل غار در فصل باران های موسمی

از اواخر شهریور تا انتها دی ماه هر سال، باران های موسمی سطح آب رودخانه زیرزمینی رائو تونگ را ده ها متر بالا می آورند؛ در این ماه ها هرگونه ورود به غار سون دونگ مطلقاً ممنوع است تا هم جان کاوشگران حفظ گردد و هم طبیعت زیرزمینی فرصت بازسازی سالانه خود را بیابد.

کشف حیرت انگیز سال 2019؛ تونل آبی مخفی که حجم غار را بزرگ تر کرد!

یک دهه پس از نقشه برداری اولیه، غار سون دونگ بار دیگر دانشمندان دنیا را شگفت زده کرد. در بهار سال 2019 میلادی، گروهی از زبده ترین غواصان غارنورد بریتانیایی تصمیم گرفتند معمای ناپدید شدن آب رودخانه در بخش انتهای غار را رمزگشایی نمایند. آن ها با تجهیزات غواصی مدار بسته به درون حوضچه عمیق غار شیرجه زدند و دریافتند که در عمق زیرزمینی، یک تونل آبی وسیع غار سون دونگ را به غار بزرگ دیگری به نام هانگ توئونگ (Hang Thung) متصل می سازد.

غواصان توانستند تا عمق 77 متری زیر سطح آب پیش بروند، اما سونارهای صوتی نشان دادند که سقف تونل رابط حتی تا عمق 120 متری زیر زمین ادامه دارد و به کپسول های گازی هلیوم تخصصی نیازمند است. تنها همین ارتباط زیرآبی حدود 1.6 میلیون مترمکعب دیگر به حجم رسمی سامانه غار سون دونگ اضافه کرد؛ کشفی که به گفته زمین شناسان ثابت می نماید انسان هنوز تنها بخشی از شبکه هزارتوی آهکی رشته کوه آنامیت را مشاهده نموده است.

فسیل های مرجانی 300 میلیون ساله و مخالفت دنیای با ساخت تله کابین

دیواره های سنگی سون دونگ کتاب تاریخ مصور زمین شناسی هستند. دیرینه شناسان در گذرگاه فسیلی این غار اسکلت های سنگی شده مرجان های شاخ دار چهاروجهی (Tetracorallia) را یافته اند که بیش از 300 میلیون سال قدمت دارند؛ دورانی که سراسر سرزمین کنونی ویتنام در بستر یک اقیانوس کم عمق گرمسیری قرار داشته است. فشرده شدن میلیاردها صدف و مرجان دریایی طی میلیون ها سال، لایه های ضخیم سنگ آهکی را پدید آورد که بعدها با بالا آمدن پوسته های قاره ای به کوهستان تبدیل شدند.

ارزش بی همتای این میراث طبیعی زمانی بیش از پیش نمایان شد که چند سال پیش طرحی تجاری برای احداث خط تله کابین گردشگری به درون غار مطرح گشت. یونسکو، زیست شناسان بین المللی و دوستداران طبیعت بلافاصله هشدار دادند که لرزش دکل ها و ورود انبوه گردشگران در چند ماه قندیل های میلیون ساله و جانوران کمیاب غار را نابود خواهد نمود؛ خوشبختانه با حمایت جامعه علمی این پروژه متوقف شد تا سون دونگ همچنان بکر و دست نخورده برای نسل های آینده باقی بماند.

نکات انتهای و جمع بندی کاربردی

غار هانگ سون دونگ ویتنام گواهی شگفت انگیز بر این حقیقت است که در قرن بیست ویکم و عصر ماهواره های فضایی، هنوز شگفتی های بزرگی در زیر پوست سیاره زمین انتظار کشف شدن را می کشند. تالاری با سقف 200 متری، ابرهای سرگردان، جنگل بارانی پرطراوت و جانوران شفاف بی چشم، سون دونگ را نه فقط به بزرگترین غار دنیا، بلکه به یکی از بی مانندترین موزه های زنده تاریخ طبیعی تبدیل نموده است.